Η εικόνα της Κρήτης ως ένας αλώβητος φυσικός παράδεισος αρχίζει να ραγίζει. Πίσω από τις τουριστικές καρτ ποστάλ και τις απέραντες παραλίες, ένα αθόρυβο αλλά διαρκώς εντεινόμενο φαινόμενο αλλάζει το ίδιο το αποτύπωμα του νησιού.
Η θάλασσα δεν περιορίζεται πια στα όριά της,προχωρά, διεκδικεί και, σε ορισμένες περιπτώσεις, καταπίνει γη, υποδομές και περιουσίες. Ο Διευθυντής Ερευνών του Εργαστηρίου Παράκτιας και Θαλάσσιας Έρευνας του ΙΤΕ, Νίκος Καμπάνης, μιλώντας στον Politica 89.8 και τον Χρήστο Κώνστα στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά», περιγράφει με επιστημονική ακρίβεια αλλά και ξεκάθαρη ανησυχία ένα φαινόμενο που, όπως τονίζει, έχει ήδη λάβει διαστάσεις φυσικής καταστροφής.
Η διάβρωση ως νέα «κανονικότητα» στην Κρήτη
Το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών, σύμφωνα με τον Νίκο Καμπάνη, δεν είναι πια μεμονωμένο ούτε περιορισμένο σε λίγες περιοχές. Αντιθέτως, εμφανίζεται εκτεταμένα και με αυξανόμενη ένταση, αλλοιώνοντας τη μορφολογία της ακτογραμμής και δημιουργώντας κινδύνους ακόμη και για την ασφάλεια των πολιτών και τη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών. Σε πολλές περιπτώσεις, η κατάσταση έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε να χαρακτηρίζεται ως φυσική καταστροφή, με άμεσες επιπτώσεις στην πρόσβαση, την αναψυχή αλλά και την οικονομική δραστηριότητα.
Οι περιοχές υψηλού κινδύνου
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι παραλίες με χαμηλή κλίση και λεπτόκοκκη άμμο, που αποτελούν και τον βασικό κορμό των τουριστικά αξιοποιήσιμων ακτών. Ο κ. Καμπάνης αναφέρεται χαρακτηριστικά στην παραλία του Ρεθύμνου, μία από τις μεγαλύτερες της Μεσογείου, αλλά και σε περιοχές της Ιεράπετρας και της Άρβης, όπου η διάβρωση έχει ήδη εισβάλει σε ιδιωτικές εκτάσεις, μετατρέποντας σταδιακά τη στεριά σε αιγιαλό. Πρόκειται για περιοχές όπου η θάλασσα δεν απειλεί απλώς ήδη προχωρά.
Κλιματική αλλαγή και ανθρώπινες παρεμβάσεις
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αποτελεί βασικό παράγοντα επιδείνωσης του φαινομένου, αποτέλεσμα τόσο της τήξης των πάγων όσο και της θερμικής διαστολής των υδάτων. Στη Μεσόγειο, λόγω της γεωμορφολογίας της, οι μεταβολές έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, αλλά η επίδρασή τους είναι ήδη αισθητή. Παράλληλα, αλλαγές στους ανέμους και στον κυματισμό μεταβάλλουν τη δυναμική των ακτών, επιταχύνοντας τη διάβρωση.
Ωστόσο, ο ανθρώπινος παράγοντας συχνά επιδεινώνει την κατάσταση. Κακοσχεδιασμένες ή αυθαίρετες παρεμβάσεις διαταράσσουν την παράκτια υδροδυναμική και ενισχύουν το πρόβλημα, αποδεικνύοντας ότι η έλλειψη σχεδιασμού μπορεί να είναι εξίσου καταστροφική με τα φυσικά αίτια.
Υπάρχει λύση ή είναι μοιραία εξέλιξη;
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η υποχώρηση της ακτογραμμής είναι αναπόφευκτη. Ο Νίκος Καμπάνης ξεκαθαρίζει ότι υπάρχουν λύσεις, αλλά καμία δεν είναι απλή. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ανάγκη μετατόπισης δραστηριοτήτων και υποδομών μακριά από τη θάλασσα, κάτι που όμως συνεπάγεται σημαντικό κόστος, ειδικά σε περιοχές με περιορισμένο διαθέσιμο χώρο. Από την άλλη, υπάρχουν τεχνικές παρεμβάσεις που μπορούν να περιορίσουν ή ακόμη και να αναστρέψουν τη διάβρωση.
Οι λεγόμενες «σκληρές» λύσεις, όπως οι κυματοθραύστες και οι ύφαλοι, στοχεύουν στην απορρόφηση της κυματικής ενέργειας. Παράλληλα, οι «ήπιες» παρεμβάσεις –οι φυσικές λύσεις– επιχειρούν να επαναφέρουν την ισορροπία του οικοσυστήματος, μέσω αναπλήρωσης άμμου ή αποκατάστασης της βλάστησης. Συχνά, η πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι ο συνδυασμός των δύο.
Η «Οδύσσεια» των παρεμβάσεων
Παρά τη διαθεσιμότητα τεχνογνωσίας και εργαλείων, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι επιστημονικό αλλά θεσμικό. Ο κ. Καμπάνης περιγράφει μια «Οδύσσεια» αδειοδοτήσεων και γραφειοκρατίας που καθυστερεί ή ακυρώνει κρίσιμες παρεμβάσεις. Η έλλειψη συντονισμού μεταξύ τοπικής αυτοδιοίκησης, περιφέρειας και κεντρικής διοίκησης καθιστά δύσκολη την έγκαιρη αντιμετώπιση ενός προβλήματος που εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς.
Όταν η θάλασσα «παίρνει» δρόμους και περιουσίες
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή των Γουρνών, όπου η διάβρωση έχει καταστρέψει τμήματα παραλιακού δρόμου. Αν και δεν έχει μελετηθεί ειδικά η συγκεκριμένη περίπτωση, ο κ. Καμπάνης επισημαίνει ότι σε πολλές τέτοιες περιπτώσεις η εξέλιξη θα μπορούσε να είχε προβλεφθεί και να αντιμετωπιστεί εγκαίρως με κατάλληλο σχεδιασμό. Η διάβρωση δεν είναι πάντα αιφνίδια ,συχνά είναι προβλέψιμη, αλλά αγνοείται.
Ανάγκη για συνολική στρατηγική
Το φαινόμενο δεν αφορά μεμονωμένες ιδιοκτησίες αλλά ολόκληρες περιοχές. Από οικισμούς μέχρι τουριστικές ζώνες, η διάβρωση μεταβάλλει το καθεστώς γης, καταστρέφει υποδομές και δημιουργεί νομικά και οικονομικά αδιέξοδα. Ο Νίκος Καμπάνης τονίζει την ανάγκη για μια συνολική, συντονισμένη προσέγγιση, με ενεργό ρόλο της πολιτείας και σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, ώστε να αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα που πλέον έχει μόνιμα χαρακτηριστικά.
Η Κρήτη δεν χάνει απλώς κομμάτια γης. Χάνει χρόνο. Και όσο η θάλασσα προχωρά, η απουσία στρατηγικής μετατρέπει ένα διαχειρίσιμο φαινόμενο σε κρίση χωρίς επιστροφή.
Source link
