Μεγαλύτερο ρόλο στον έλεγχο των συνόρων ζητά η Frontex, την ώρα που η Κρήτη μπαίνει πιο καθαρά στον χάρτη των νότιων θαλάσσιων συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω των διελεύσεων από την ανατολική Λιβύη.
Σύμφωνα με το Statewatch, βρετανικό παρατηρητήριο για ζητήματα δικαιωμάτων και συνοριακής πολιτικής στην Ευρώπη, η αξιολόγηση τρωτότητας της Frontex για το 2025 δεν καταγράφει μόνο τις αδυναμίες στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Λειτουργεί και ως επιχείρημα της ίδιας της υπηρεσίας υπέρ της ενίσχυσης του ρόλου της, ενόψει της αναμενόμενης αναθεώρησης της εντολής της μέσα στο 2026.
Η Frontex ζητά περισσότερη ανταλλαγή πληροφοριών με τα κράτη-μέλη, μεγαλύτερη χρήση ευρωπαϊκών βάσεων δεδομένων και πιο ισχυρή παρουσία στις επιχειρήσεις στα σύνορα. Το ερώτημα για την Ελλάδα είναι άμεσο: τι σημαίνει αυτό για την Κρήτη, ποιος θα έχει τον έλεγχο στο πεδίο και πώς θα προστατεύονται οι άνθρωποι που βρίσκονται στη θάλασσα.
Τι λέει η έκθεση για Κρήτη και Λιβύη
Στο τμήμα της αξιολόγησης για τα νότια σύνορα, η Frontex περιγράφει τη Μεσόγειο ως το πιο απαιτητικό πεδίο για τη διαχείριση των αφίξεων στην Ευρώπη. Η έκθεση αναφέρει μείωση σε ορισμένες διαδρομές της Κεντρικής και της Δυτικής Μεσογείου, αλλά καταγράφει αύξηση διελεύσεων από την ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη.
Η Κρήτη αναφέρεται ειδικά ως περιοχή όπου λείπουν επαρκείς υποδομές συνοριακού ελέγχου. Η Frontex ζητά από τα κράτη-μέλη καλύτερη χρήση των βάσεων δεδομένων του Eurosur, περισσότερη θαλάσσια επιτήρηση και ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών. Στην ίδια ενότητα αναφέρεται ότι η Ελλάδα, η Ισπανία και η Μάλτα εργάζονται για την ενίσχυση της επιτήρησης στα νότια θαλάσσια σύνορα.
Η Κρήτη μπαίνει στον σχεδιασμό για τα νότια θαλάσσια σύνορα της ΕΕ. Η αναφορά στις διελεύσεις από την ανατολική Λιβύη δείχνει ότι το νότιο θαλάσσιο πεδίο δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως περιφερειακό ζήτημα, αλλά ως βασικό κομμάτι της ευρωπαϊκής πολιτικής συνόρων.
Η Frontex θέλει βαθύτερη εμπλοκή στα κράτη-μέλη
Το Statewatch σημειώνει ότι η έκθεση δίνει στη Frontex την ευκαιρία να παρουσιάσει τον εαυτό της ως απαραίτητο μηχανισμό για την ευρωπαϊκή πολιτική συνόρων. Η υπηρεσία καταγράφει ελλείψεις σε προσωπικό, υποδομές, χρηματοδότηση και συντονισμό, ενώ παράλληλα προβάλλει τη δική της συμβολή ως απάντηση σε αυτές τις αδυναμίες.
Αυτή είναι η βασική πολιτική διάσταση της έκθεσης. Η Frontex δεν ζητά απλώς περισσότερα μέσα. Ζητά μεγαλύτερη θέση μέσα στους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί κάθε κράτος για τον έλεγχο των συνόρων του, περισσότερη πρόσβαση σε πληροφορίες και πιο σταθερή παρουσία στις επιχειρήσεις.
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η διαχείριση των θαλάσσιων συνόρων δεν θα αφορά μόνο το Λιμενικό και τις εθνικές υπηρεσίες. Θα συνδέεται όλο και περισσότερο με ευρωπαϊκές δομές, κοινές βάσεις δεδομένων, επιχειρησιακά κέντρα και αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο ΕΕ.
Η ίδια η Frontex εμφανίζει την Ελλάδα στην κορυφή της λίστας των χωρών με ευπάθειες στον έλεγχο των συνόρων. Αυτό δίνει στην υπηρεσία ακόμη ένα επιχείρημα για μεγαλύτερη εμπλοκή στα εθνικά συστήματα ελέγχου, ειδικά σε περιοχές όπως η Κρήτη, που συνδέεται στην έκθεση με τις διελεύσεις από την ανατολική Λιβύη.
Τα σύνορα μέσα από το φίλτρο των «υβριδικών απειλών»
Στην έκθεση, η Frontex συνδέει τον συνοριακό έλεγχο με τις «υβριδικές απειλές», την εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών και τη χρήση drones. Ο εκτελεστικός διευθυντής της υπηρεσίας, Hans Leitjens, αναφέρει ότι οι εξελίξεις αυτές δείχνουν αυξανόμενους δεσμούς ανάμεσα στον πολιτικό συνοριακό έλεγχο και στις στρατιωτικές παραμέτρους.
Αυτή η γλώσσα χρειάζεται προσοχή. Η εργαλειοποίηση ανθρώπων από κράτη, δίκτυα διακίνησης ή άλλους μηχανισμούς δεν μπορεί να οδηγεί στην αντιμετώπιση των ίδιων των ανθρώπων ως απειλής. Οι πρόσφυγες και οι μετανάστες που επιχειρούν επικίνδυνες θαλάσσιες διαδρομές έχουν δικαίωμα στη διάσωση, στην προστασία της ζωής τους και σε νόμιμες διαδικασίες.
Το θέμα είναι η ισχύς που διεκδικεί η Frontex στα σύνορα των κρατών-μελών: ποια δεδομένα ζητά, πώς συμμετέχει στις επιχειρήσεις και ποιος ελέγχει τις αποφάσεις της.
Η Frontex εμφανίζει την Ελλάδα πρώτη στον συνολικό αριθμό μέτρων που έχει συστήσει προς κράτη-μέλη για τον έλεγχο των συνόρων. Ένα μέρος αυτών έχει κλείσει, αλλά ορισμένα παραμένουν σε εξέλιξη, γεγονός που χρησιμοποιείται από την υπηρεσία για να τεκμηριώσει την ανάγκη μεγαλύτερης εμπλοκής στα εθνικά συστήματα συνοριακού ελέγχου.
Η Κρήτη, η Λιβύη και η ελληνική ευθύνη στη θάλασσα
Η διαδρομή από την ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από τις διελεύσεις στο ανατολικό Αιγαίο. Οι αποστάσεις είναι μεγαλύτερες, οι συνθήκες στη θάλασσα πιο δύσκολες και οι επιχειρήσεις εντοπισμού απαιτούν καλύτερη εικόνα από αέρα και θάλασσα.
Η ενίσχυση της επιτήρησης μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό σκαφών. Αυτό που έχει σημασία είναι τι ακολουθεί μετά τον εντοπισμό: διάσωση, ασφαλής αποβίβαση και πρόσβαση σε νόμιμες διαδικασίες ή απλώς ενίσχυση ενός μηχανισμού αποτροπής.
Η Ελλάδα έχει λόγο να γνωρίζει τι συμβαίνει νότια της Κρήτης. Έχει επίσης υποχρέωση να εξηγήσει πώς θα χρησιμοποιούνται τα ευρωπαϊκά συστήματα επιτήρησης, ποιοι θα έχουν πρόσβαση στα δεδομένα, ποιος θα έχει την επιχειρησιακή ευθύνη και πώς θα διασφαλίζεται ότι οι επιχειρήσεις στη θάλασσα δεν θα θίγουν θεμελιώδη δικαιώματα.
Η ανατολική Λιβύη και οι διελεύσεις προς την Κρήτη
Η ανατολική Λιβύη αναφέρεται στην έκθεση ως σημείο αναχώρησης για διελεύσεις προς την Κρήτη. Η αναφορά αυτή συνδέει το νησί με το νότιο θαλάσσιο πεδίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με τις ευρύτερες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Αθήνα, η Λιβύη έχει ήδη σημασία λόγω θαλάσσιων ζωνών, ενεργειακών σχεδιασμών και της τουρκικής παρουσίας στη λιβυκή σκηνή. Η αναφορά της Frontex στις διελεύσεις προς την Κρήτη προσθέτει ακόμη ένα πεδίο, αυτό της ευρωπαϊκής επιτήρησης των συνόρων.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να δει το θέμα μόνο ως ζήτημα επιτήρησης. Η ασφάλεια στη θάλασσα περιλαμβάνει έρευνα και διάσωση, υποδομές υποδοχής, καθαρές διαδικασίες και σαφείς ευθύνες για όσους συμμετέχουν στις επιχειρήσεις.
Ποιος ελέγχει τη Frontex στα νότια σύνορα
Το Statewatch διαβάζει την έκθεση ως προσπάθεια της Frontex να αποδείξει την αξία της στα κράτη-μέλη. Η υπηρεσία εμφανίζεται να υπενθυμίζει τις αδυναμίες των εθνικών συστημάτων και ταυτόχρονα να παρουσιάζει τον εαυτό της ως λύση.
Αυτό αφορά άμεσα την Ελλάδα, ειδικά αν η Κρήτη αποκτήσει μεγαλύτερο ρόλο στον σχεδιασμό για τα νότια σύνορα της ΕΕ. Η Frontex ζητά περισσότερη εμπλοκή, περισσότερα δεδομένα και μεγαλύτερη παρουσία. Η Αθήνα οφείλει να απαντήσει με καθαρούς κανόνες για το ποιος αποφασίζει, ποιος ελέγχει και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν οι επιχειρήσεις επηρεάζουν ανθρώπινες ζωές.
Η Κρήτη και η Λιβύη γίνονται έτσι μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής μετατόπισης. Η Frontex επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της στους μηχανισμούς ελέγχου των συνόρων. Η Ελλάδα καλείται να κινηθεί ανάμεσα στην ανάγκη επιτήρησης, την προστασία ανθρώπων στη θάλασσα και τον έλεγχο μιας υπηρεσίας που ζητά όλο και μεγαλύτερη παρουσία στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Προτάσεις
Source link
