Πόσα χάνει η Κρήτη από το Ταμείο Ανάκαμψης; – Τα τέσσερα έργα που κινδυνεύουν

Κάτω από τη “μύτη” της επικαιρότητας εξελίσσεται η κρίσιμη συζήτηση για το Ταμείο Ανάκαμψης, με την Κρήτη να βρίσκεται στο επίκεντρο μεγάλων ερωτημάτων. Καθώς ο χρόνος στενεύει και το 2026 σηματοδοτεί το τέλος του προγράμματος, γίνεται όλο και πιο φανερό ότι τέσσερα βασικά έργα που αφορούν άμεσα το νησί βρίσκονται σε αβέβαιο σημείο – με κίνδυνο απώλειας σημαντικών πόρων. 

Το neakriti.gr συνομίλησε με τον πλέον αρμόδιο, τον πρόεδρο της Διοικούσας του ΤΕΕ/ΤΑΚ, κ. Γιώργο Ταβερναράκη, ο οποίος περιέγραψε το πλαίσιο ως «θολό» ακόμη και μετά από έξι χρόνια λειτουργίας του Ταμείου. Όπως τόνισε, από τα συνολικά 60 δισ. ευρώ των επενδύσεων δεν υπάρχει ξεκάθαρη εικόνα πόσα έχουν κατευθυνθεί στην Κρήτη: «Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν λειτουργεί όπως τα ΕΣΠΑ. Οι πόροι περνούν από την κεντρική κυβέρνηση και εμπλέκονται πολλοί ιδιώτες, με αποτέλεσμα η εικόνα να είναι χαώδης».

Τα 4 έργα της Κρήτης που βρίσκονται “στον αέρα”

1. “Εξωστρέφεια του οικοσυστήματος έρευνας και καινοτομίας” – απένταξη του έργου

Το μέτρο 16621, που αφορούσε την παγκόσμια προβολή του εθνικού οικοσυστήματος νεοφυούς επιχειρηματικότητας, απορρίπτεται πλήρως. Με ΙΤΕ και τρία πανεπιστημιακά ιδρύματα στο νησί, η απώλεια αυτή αναμένεται να έχει άμεσο αντίκτυπο στην καινοτόμο δραστηριότητα της Κρήτης. 

2. Ο ΒΟΑΚ – ο μεγάλος “αγκάθινος” φάκελος

Το μέτρο 16630 προβλέπει ότι:

• Το τμήμα “Χερσόνησος–Νεάπολη” θα έπρεπε να είναι ολοκληρωμένο και σε λειτουργία έως το 2026.

• Για το “Χανιά–Ηράκλειο” θα έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έργα που αντιστοιχούν στο 15% του κόστους.

Όμως, όπως επισήμανε ο κ. Ταβερναράκης, «είναι αδύνατον να ολοκληρωθούν», καθώς μόλις πριν λίγους μήνες παραχωρήθηκαν τα τμήματα στους αναδόχους. Με το νέο αίτημα, η κυβέρνηση ζητά μόνο την ολοκλήρωση των μελετών και των ερευνών. Ταυτόχρονα, οι παρεμβάσεις των Δήμων Ηρακλείου και Μαλεβιζίου για τις παρακάμψεις καθυστερούν ακόμη περισσότερο τα χρονοδιαγράμματα.

3. Αρδευτικά έργα Λασιθίου – Σητεία & Ιεράπετρα

Τα έργα για το εθνικό αρδευτικό δίκτυο, που θα έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως το 2025, έχουν καθυστερήσει σημαντικά. Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2024 και έκτοτε «δεν υπάρχει καμία ενημέρωση», όπως τόνισε ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΑΚ.

4. Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης – η μόνη “φωτεινή” εξαίρεση

Το μέτρο 16851 αφορά την ενεργειακή και ψηφιακή αναβάθμιση του Μουσείου. Παρά τις καθυστερήσεις με τους εργολάβους, ο κ. Ταβερναράκης εκτιμά ότι το έργο μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα στο 2025 και να απορροφήσει κανονικά τους πόρους.

Αναλυτικότερα, όπως εξηγεί στο neakriti.gr ο κ. Ταβερναράκης, «για τα 60 δισ. ευρώ συνολικών επενδύσεων που ήρθαν στην Ελλάδα, δεν υπάρχει ξεκάθαρη εικόνα πού πήγαν και σε ποια έργα χρησιμοποιήθηκαν, εκτός από τα μεγάλα προγράμματα, όπως ο ΒΟΑΚ. Τα υπόλοιπα είναι διασκορπισμένα, τόσο σε αυτά που φέρονται στη λίστα, όσο και στη χρηματοδότηση που πέρασε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Κανείς δεν ξέρει μέχρι και σήμερα πόσα από τα χρήματα απευθύνονται αποκλειστικά στην Κρήτη». 

«Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν είναι σαν τα προγράμματα ΕΣΠΑ· είναι κάτι που περνάει από την κεντρική κυβέρνηση και εμπλέκονται πολλοί ιδιώτες για να μπορούμε να έχουμε μία ξεκάθαρη εικόνα. Αυτό που ακούγεται είναι ότι τα περισσότερα έργα του Ταμείου θα μεταφερθούν στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων με όποιο κόστος. Μιλάμε από τα τοπικά πολεοδομικά, μέχρι τα έργα που είναι στα χέρια των Δήμων: σίγουρα θα περάσουν στο ΠΔΕ μετά από το τέλος του Ταμείου».

Στον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης, ο κ. Ταβερναράκης εξηγεί: «Με δεδομένο το ότι μόλις πριν λίγους μήνες παραχωρήθηκαν στην ανάδοχο αυτά τα κομμάτια, είναι προφανές ότι θα χαθούν πολλά χρήματα για το έργο, γιατί δε γίνεται να ολοκληρωθούν. Με το νέο αυτό αίτημα, η κυβέρνηση ζητά μόνο την ολοκλήρωση των ερευνών και των σχεδίων για τα κατά τόπους τμήματα. Υπάρχει η συζήτηση να αρχίσουν από τις παρακάμψεις του κάθε νομού, όπως ζητούν και με το νέο αίτημα. Η ερώτηση είναι πώς θα το κάνουν αυτό, όταν δύο Δήμοι, για παρακάμψεις του μεγαλύτερου νομού της Κρήτης, έχουν ζητήσει ήδη τροποποιήσεις. Τόσο ο Δήμος Ηρακλείου όσο και ο Δήμος Μαλεβιζίου έχουν κάνει παρεμβάσεις στο ζήτημα των παρακάμψεων, οι οποίες έχουν τεθεί σε αναμονή. Πώς θα αρχίσουν τα έργα λοιπόν;».

Για τις αρδευτικές παρεμβάσεις στη Σητεία και την Ιεράπετρα ο κ. Ταβερναράκης λέει πως «είχαν σίγουρα δρομολογηθεί από πέρυσι, με την ολοκλήρωση του διαγωνισμού για την υλοποίησή τους να γίνεται τον Ιούλιο του 2024, όμως έκτοτε δεν έχουμε καμία παραπάνω ενημέρωση, άρα μάλλον κι αυτά καθυστέρησαν». 

Το μόνο πιο αισιόδοξο σημείο αφορά το Ηράκλειο και συγκεκριμένα το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. «Έχω ασχοληθεί προσωπικά με το ζήτημα και ξέρω ότι είχε πολλές καθυστερήσεις με τους εργολάβους, ακριβώς επειδή το πρόγραμμα προέβλεπε τόσο ενεργειακή όσο και ψηφιακή μετάβαση του Μουσείου, πράγμα που πήρε καιρό, αλλά πιστεύω πως μπορεί κάλλιστα να έχει τελειώσει μέσα στον επόμενο χρόνο και να απορροφήσει τους πόρους», λέει. 

Συνολικά, ο κ. Ταβερναράκης σχολιάζει: «Πρόκειται για ένα χαώδες πλαίσιο χρηματοδότησης, το οποίο κάποια στιγμή αναγκαστικά θα έρθει στο φως. Η Κρήτη κινδυνεύει να χάσει εκατομμύρια ευρώ, αλλά κάποια έργα, όπως το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, μπορούν να ολοκληρωθούν εγκαίρως. Τα μεγαλύτερα προβλήματα εντοπίζονται στον ΒΟΑΚ, στο εθνικό αρδευτικό δίκτυο και στην καινοτομία μέσω του μέτρου 16621 για την ‘Εξωστρέφεια του οικοσυστήματος έρευνας και καινοτομίας’, που επηρεάζει άμεσα τα πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα του νησιού».

Σε γενικότερο πλαίσιο, το Ταμείο Ανάκαμψης φτάνει στο τέλος του. Ο Ιανουάριος σηματοδοτεί την αρχή του τέλους για την επενδυτική δύναμη που έχει δει ποτέ η Ελλάδα, με την κυβέρνηση να επιδιώκει τελευταία στιγμή τροποποιήσεις για να απορροφηθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι ευρωπαϊκοί πόροι. Μέσα στην επόμενη εβδομάδα κατατίθεται το 7ο αίτημα τροποποιήσεων, ενώ η αξιωματική αντιπολίτευση έχει επισημάνει ότι για 135 μέτρα του Ταμείου υπάρχει αμφιβολία αν θα ολοκληρωθούν εγκαίρως, ανάμεσα σε αυτά και σημαντικά έργα στην Κρήτη.

Το γενικότερο πλαίσιο: η Ελλάδα απέναντι στον χρόνο

Την ώρα που η Κρήτη μετρά τι θα κερδίσει ή θα χάσει, η κυβέρνηση καταθέτει δεύτερο αίτημα τροποποιήσεων μέσα σε τέσσερις μήνες, ώστε να σωθούν όσοι περισσότεροι πόροι γίνεται. Σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση, έχει ήδη απορροφηθεί το 65% των πόρων, και «η Ελλάδα δε θα χάσει ούτε ευρώ».

Ωστόσο, η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση για “σιωπή” σχετικά με 135 έργα που τροποποιούνται ή απεντάσσονται, από τα συνολικά 180 του Εθνικού Σχεδίου “Ελλάδα 2.0”. Όπως τόνισε ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος, πρόκειται για τη «δεύτερη μέγιστη αναθεώρηση μέσα σε μόλις τέσσερις μήνες». 

Το 2026 τα “φώτα” σβήνουν – Τι μένει για την Κρήτη;

Το Ταμείο Ανάκαμψης κλείνει οριστικά το 2026, και από το 2027 σταματά κάθε ροή χρηματοδότησης. Το μεγάλο ερώτημα είναι πλέον ξεκάθαρο: Πόσα θα καταφέρει τελικά να απορροφήσει η Κρήτη;

Με δεδομένο το “θολό” τοπίο, τις καθυστερήσεις, τις απεντάξεις και το τεράστιο ζήτημα του ΒΟΑΚ, η απάντηση – όταν έρθει – πιθανότατα να μην είναι ιδιαίτερα αισιόδοξη.